سوره حجرات راهنمای آداب زندگی اجتماعی است

به گزارش روابط عمومی معاونت فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی تهران، دکتر محمدحسین نیکنام در نشست سلسله‌ مباحث تفسیر قرآن کریم که دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵ از ساعت ۱۳ تا ۱۴:۳۰ در سالن شورای دانشکده پزشکی برگزار شد، به تفسیر سوره مبارکه حجرات و تبیین مفاهیم و پیام‌های اخلاقی و اجتماعی آیات آن پرداخت. این نشست با اختصاص امتیاز فرهنگی ویژه استادان همراه بود.

در بخش آغازین این نشست، شهیده دکتر مرضیه عسکری به‌عنوان میزبان معنوی جلسه معرفی شد و همسر ایشان با حضور در جمع استادان، به بیان خاطراتی از زندگی و ویژگی‌های شخصیتی وی پرداخت. او با اشاره به دست‌نوشته‌هایی که پس از شهادت همسرش مرور کرده بود، بخش‌هایی از یادداشت‌های معنوی و مناجات‌های او را برای حاضران خواند؛ نوشته‌هایی که از انس عمیق وی با خداوند و توجه ویژه‌اش به مفاهیم معنوی حکایت داشت. همچنین در بخشی از این دست‌نوشته‌ها، به آرزوی شهادت اشاره شده بود؛ موضوعی که برای همسر شهیده پس از مرور نوشته‌های باقی‌مانده، تأمل‌برانگیز بود. در ادامه، بر پیوند میان سبک زندگی، باورهای معنوی و آموزه‌های قرآنی در شخصیت شهیده دکتر مرضیه عسکری تأکید شد.

در ادامه نشست، استاد ایمنی‌شناسی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به مدنی بودن سوره حجرات، این سوره را ناظر بر شیوه زندگی افراد در جامعه اسلامی دانست و اظهار کرد: آموزه‌های این سوره بر رعایت آداب، توجه به رفتار و گفتار و حساسیت نسبت به مسئولیت‌های فردی و اجتماعی تأکید دارد. به گفته وی، تکرار خطاب «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنوا» در این سوره، بیانگر توصیه‌های اخلاقی و رفتاری به جامعه مؤمنان است.

دکتر نیکنام در تفسیر آیات ابتدایی سوره حجرات، بر ضرورت مقدم ندانستن نظر و تصمیم شخصی بر فرمان خدا و پیامبر تأکید کرد و توضیح داد که آیات یکم تا دهم، مؤمنان را به پیروی از هدایت الهی و پرهیز از پیشی گرفتن بر فرمان خدا و پیامبر فرامی‌خواند. وی با اشاره به مفهوم «لا تُقَدِّموا بَینَ یَدَیِ اللَّهِ وَرَسولِهِ»، این آموزه را به ضرورت تبعیت از راهنمایی صحیح و پرهیز از تصمیم‌گیری و اقدام خودسرانه مرتبط دانست.

وی در ادامه با اشاره به آیات مربوط به رعایت ادب در برابر پیامبر اکرم (ص)، پایین‌تر نگه‌داشتن صدا از صدای پیامبر را نمونه‌ای از اهمیت احترام در گفتار و رفتار برشمرد و گفت این آموزه، افزون بر معنای ظاهری خود، توجه به رعایت ادب در روابط انسانی را نیز یادآوری می‌کند. بر همین اساس، احترام به والدین، استادان و افرادی که مسئولیت آموزش و راهنمایی دیگران را بر عهده دارند، از مصادیق قابل توجه این اصل اخلاقی است.

این استاد دانشگاه در تبیین آیه ششم سوره حجرات، بر ضرورت بررسی صحت اخبار پیش از اقدام بر اساس آنها تأکید کرد و یادآور شد که قرآن کریم درباره پذیرش خبر افراد، به‌ویژه در مواردی که احتمال نادرستی آن وجود دارد، به تحقیق و اطمینان از صحت خبر سفارش می‌کند. وی این آموزه را از موضوعات کاربردی سوره حجرات در مناسبات اجتماعی امروز دانست.

دکتر نیکنام در ادامه، با اشاره به آیات یازدهم تا هجدهم سوره حجرات، به تشریح مجموعه‌ای از ناهنجاری‌های رفتاری و اخلاقی پرداخت که قرآن کریم مؤمنان را از آنها نهی می‌کند. پرهیز از تمسخر دیگران، عیب‌جویی، به‌کار بردن القاب ناپسند، بدگمانی، تجسس در زندگی خصوصی افراد و غیبت، از جمله موضوعاتی بود که در تفسیر این آیات مورد توجه قرار گرفت.

وی با اشاره به اینکه این رفتارها ممکن است در محیط‌های علمی نیز به شکل‌های مختلف بروز پیدا کنند، بر ضرورت توجه به آثار آنها در روابط میان افراد تأکید کرد. به گفته وی، قرآن کریم همچنین تفاخر به نسب، نژاد و جایگاه اجتماعی را نفی می‌کند و تقوا را معیار حقیقی کرامت و برتری انسان‌ها می‌داند؛ از این منظر، ارزشمندی افراد نه با امتیازات ظاهری، بلکه با میزان پایبندی آنان به تقوای الهی سنجیده می‌شود.

سلسله‌مباحث تفسیر قرآن کریم با تدریس دکتر محمدحسین نیکنام و با هدف بررسی مفاهیم و آموزه‌های سوره‌های قرآن کریم دوشنبه های آخر هر ماه برگزار می‌شود و استادان دانشگاه علوم پزشکی تهران می‌توانند از امتیاز فرهنگی این نشست‌ها بهره‌مند شوند.