بازتعریف معیارهای همسرگزینی در عصر دیجیتال

به گزارش روابط عمومی معاونت فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی تهران، این کارگاه که با هدف بررسی عوامل تغییر در معیارهای انتخاب همسر در جامعه پیچیده امروزی دوشنبه 22 تیر 1405 برگزار شد، با ارائه سخنرانی‌ تخصصی توسط دکتر فهیمه نظری، عضو انجمن جامعه‌شناسی و پژوهشگر حوزه خانواده، و با حضوردکتر حسینی‌تبار، دبیر قرارگاه جوانی جمعیت معاونت فرهنگی دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی تهران، مورد توجه حاضران قرار گرفت.

گذار از الگوی سنتی به الگوی انتخاب آگاهانهدر بخش نخست کارگاه، دکتر فهیمه نظری با تحلیل تغییرات ۵۰ ساله جامعه ایران، از گذار ازدواج از یک «اتحاد میان دو خانواده» به یک «انتخاب شخصی و فردمحور» سخن گفت. وی تأکید کرد که همسرگزینی امروزه یک «سیستم پیچیده» است که عوامل اقتصادی، فناورانه و فرهنگی را در خود جای می دهد. 
دکتر نظری با مقایسه نسل‌ها خاطرنشان کرد: «در حالی که نسل‌های گذشته تمرکز خود را بر "زمان ازدواج" می‌گذاشتند، نسل Z (متولدین اواخر دهه ۷۰ و ۸۰) با رویکردی متفاوت، بر "کیفیت، شرایط و با چه کسی ازدواج کردن" تمرکز دارند.» وی افزود که افزایش تحصیلات زنان، مشارکت اقتصادی و نقش شبکه‌های اجتماعی، عاملیت فرد را در این انتخاب به شدت افزایش می دهد.
شناسایی «خط قرمزها» و معیارهای جدید انتخابدر ادامه این نشست، یافته‌های پژوهشی سال ۲۰۲۳ نشان می‌دهد در انتخاب همسر امروزی، علاوه بر ویژگی‌های مطلوب، شناسایی خط قرمزهایی از اهمیت برخوردار است . بر اساس این پژوهش، ویژگی‌هایی نظیرخشونت، اعتیاد، خیانت، رفتارهای کنترل‌گرانه و بی‌مسئولیتی پایدار، اولین عوامل حذف گزینه‌ها از دایره انتخاب هستند.

دکتر نظری همچنین از تغییر معیارها از «اصالت خانوادگی» به سمت «سلامت روان، بلوغ هیجانی، سرمایه فرهنگی و هم‌سویی ارزش‌ها» سخن گفت و تأکید کرد که موفق‌ترین ازدواج‌ها امروزه میان افرادی شکل می‌گیرد که دیدگاه مشترکی نسبت به جامعه دارند.

چالش‌های فناوری و آینده نسل Z در بخش دیگری از کارگاه، نقش فناوری و هوش مصنوعی در آینده همسرگزینی بررسی شد. حاضران با بررسی فرصت‌ها و تهدیدهای شبکه‌های اجتماعی، به این نتیجه رسیدند که اگرچه فضای مجازی دامنه آشنایی را گسترده‌تر می کند، اما با چالش هایی نظیر «ارائه تصویر غیرواقعی از خود» و «دشواری در تصمیم‌گیری» نیز همراه است. با این حال، هوش مصنوعی در آینده می‌تواند به عنوان ابزاری برای تحلیل داده‌ها و کمک به تصمیمات انسانی عمل کند.

سناریوهای آینده خانواده ایران و پیام‌های سیاستی در پایان کارگاه، سه سناریوی احتمالی برای آینده خانواده در سال ۱۴۲۰ شامل: تداوی روند فعلی؛ افزایش سن ازدواج و کاهش باروری، بازتعریف خانواده (محتمل‌ترین سناریو)؛ گذار به سمت خانواده‌های مبتنی بر روابط مشارکتی، نقش برابر زنان و مردان و تأکید بر کیفیت رابطه و حمایت سیاستی؛ امکان تعدیل روند کاهش باروری در صورت ایجاد امنیت اقتصادی، مسکن و خدمات مراقبتی توسط دولت ترسیم شد.

در جمع‌بندی نهایی، دکتر فهیمه نظری خطاب به سیاست‌گذاران تأکید کرد: «سیاست‌های خانواده نباید صرفاً بر افزایش تعداد ازدواج یا فرزندآوری تمرکز کنند؛ بلکه باید کیفیت فرآیند همسرگزینی را از طریق آموزش مهارت‌های ارتباطی، تقویت سلامت روان و افزایش سواد رسانه‌ای ارتقا دهند.» وی افزود که آینده جمعیت ایران، پیش از آنکه در اتاق‌های سیاست‌گذاری رقم بخورد، در شیوه همسرگزینی نسل جوان شکل خواهد گرفت.در پایان این کارگاه، جلسه پرسش و پاسخ پرشوری با حضور شرکت‌کنندگان برگزار شد که در آن چالش‌ها و ابهامات موجود در مسیر همسرگزینی نسل جدید، مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.